Instrumenty

Tuba - historia, rodzaje i budowa tego dętego instrumentu muzycznego

Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk03.11.20237 min.
Tuba - historia, rodzaje i budowa tego dętego instrumentu muzycznego

Tuba to jeden z największych i najniżej brzmiących instrumentów z rodziny instrumentów dętych blaszanych. Jej historia sięga początków XIX wieku, kiedy to zaczęła wypierać większe rozmiarowo ofiklejdy. Dziś tuba występuje w kilku odmianach, od małej tubki po potężną tubę kontrabasową. Każda z nich różni się zakresem dźwięków, budową i techniką gry. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej historii, rodzajom i budowie tuby - tego charakterystycznego instrumentu obecnego w orkiestrach i zespołach dętych.

Kluczowe wnioski:
  • Tuba ma długą historię sięgającą XIX wieku i stopniowo wypierała ofiklejdy.
  • Wyróżniamy kilka rodzajów tub różniących się wielkością i skalą.
  • Elementy budowy tuby to m.in. wąż, puzon, zsuwki i ustnik.
  • Tuba wydaje niskie dźwięki i pełni ważną rolę w orkiestrach.
  • Gra na tubie wymaga opanowania oddechu i właściwej techniki.

Historia powstania tuby

Tuba to instrument dęty blaszany o najniższym brzmieniu, który odgrywa istotną rolę w orkiestrach i zespołach dętych. Jej historia sięga początków XIX wieku, kiedy zaczęła stopniowo wypierać większe rozmiarami ofiklejdy.

Ofiklejdy, z których wyewoluowała tuba, pojawiły się w XVII wieku i charakteryzowały się szeroką, zwężającą się menzurą oraz wąskim stroikiem. Dźwięki wydobywane z ofiklejdy były głośne, ale mało precyzyjne i trudne do opanowania przez muzyków. Dodatkowo duże rozmiary instrumentu utrudniały grę na marszu.

Rozwiązaniem tych problemów było skonstruowanie w 1835 roku przez Wilhelma Wieprechta i Johanna Gottfrieda Moritza nowego instrumentu - tuby basowej (kontrabasowej). Nowy instrument miał węższą menzurę i szerszy stroik, co ułatwiło muzykom wydobywanie dźwięków. Nadal jednak tuba miała swoje ograniczenia.

Przełomem okazało się skonstruowanie przez Carla Wilhelma Moritza w 1851 roku tuby F, która stała się pierwowzorem współczesnej tuby. Nowy instrument był lżejszy i łatwiejszy w grze od poprzedników. Od tego momentu tuba stopniowo wypierała ofiklejdy w orkiestrach i zespołach marszowych.

Rodzaje tub: kontrabasowa, CC, F

Współcześnie wyróżniamy kilka podstawowych rodzajów tub, które różnią się między sobą wielkością, skalą i rejestrem dźwięku.

Największa jest tuba kontrabasowa, nazywana też tubą basową lub tubą Es. Ma najniższy głos spośród tub i gra w kluczu basowym. Jej menzura sięga nawet od 5 do 6,5 metra.

Tubą o średniej wielkości jest tuba tenorowa (tuba C). Ma jaśniejszy, wyższy dźwięk niż tuba kontrabasowa. Jej menzura mieści się w przedziale 3,5 - 5 metrów.

Najmniejszy rozmiar ma tuba F, nazywana również tubą tenorową małą lub tubką. Jest najlżejsza, najzwrotniejsza i ma najwyższy głos ze wszystkich odmian tub. Jej menzura wynosi 2,5 - 3,5 metra.

Oprócz podstawowych rodzajów istnieją także mniej popularne odmiany tub, jak np. tuba kwartowa czy tuba kwintowa.

Zakres dźwięków

Różne rodzaje tub różnią się pod względem skali i zakresu wydawanych dźwięków. Tuba kontrabasowa sięga najniższych rejestrów, od C1 do C4. Tuba C zwykle obejmuje dźwięki od C2 do C5, a tuba F od C3 do C6.

Czytaj więcej: Najlepsze używane pianina w atrakcyjnych cenach

Budowa tuby i jej części

Tuba składa się z kilku głównych elementów decydujących o jakości i możliwościach instrumentu.

Pierwszym elementem jest wąż łączący ustnik z resztą instrumentu. To w nim rezonują drgania powietrza wprawiające w ruch słupek powietrza w instrumencie.

Kolejnym kluczowym elementem budowy tuby jest puzon, czyli rura rozszerzająca się ku dołowi, będąca rezonatorem decydującym o barwie dźwięku.

Ważną rolę odgrywają też zsuwki, czyli przesuwane mechanizmy zmieniające długość słupka powietrza, a co za tym idzie - wysokość dźwięku.

Ostatnim głównym elementem tuby jest ustnik, w który grający dmucha, wprawiając instrument w drgania.

Dodatkowo w budowie tuby wyróżnić można wentyle, stroik, pasek, a także ozdobne elementy jak grawerunki czy połysk.

Wąż Łączy ustnik z resztą instrumentu
Puzon Rura będąca rezonatorem
Zsuwki Mechanizmy zmieniające wysokość dźwięku
Ustnik Część, w którą grający dmucha

Dźwięki wydawane przez tubę

Tuba - historia, rodzaje i budowa tego dętego instrumentu muzycznego

Tuba należy do grupy instrumentów o najniższym brzmieniu. Potrafi wydobywać bardzo niskie, mocne i donośne dźwięki o charakterystycznej, ciemnej barwie.

Zakres dźwięków jest zależny od typu tuby - im większy instrument, tym niższe i ciemniejsze dźwięki. Najniższe rejestry osiąga tuba kontrabasowa.

Dźwięki tuby są pełne, mocne i dobrze niosące się. Stąd instrument ten świetnie nadaje się do gry na wolnym powietrzu i odgrywania partii basowych.

Oprócz naturalnych dźwięków, tuba pozwala także na stosowanie technik rozszerzających jej możliwości, jak np. Multiphonics czy Flatterzunge.

Tuba w orkiestrze i zespołach muzycznych

Tuba pełni istotną rolę w wielu zespołach instrumentalnych - przede wszystkim w orkiestrach symfonicznych i dętych, ale także w jazzowych i rozrywkowych.

W orkiestrze symfonicznej zwykle gra jeden tubista na tubie kontrabasowej, który realizuje partie basowe. Tuba nadaje brzmieniu ciężar, moc i głębię.

W orkiestrach dętych spotyka się różne typy tub w zależności od wielkości zespołu i repertuaru. Najczęściej stosowane są tuba Es, tuba C i tuba F. Realizują linię basową oraz akordy.

Tuby są także obecne w zespołach jazzowych (często tuba F), rockowych, popowych czy folkowych. Wnoszą do brzmienia charakterystyczny koloryt.

Gra na tubie - technika i trudności

Choć tuba może wydawać się łatwa do opanowania, to tak naprawdę gra na tubie wymaga dobrej techniki i opanowania kilku istotnych elementów.

Przede wszystkim ważne jest odpowiednie operowanie oddechem - stosowanie techniki oddechu przeponowego i umiejętne dozowanie strumienia powietrza.

Kluczowa jest też precyzja w posługiwaniu się zsuwkami oraz synchronizacja oddechu i pracy palców. Nieodpowiednie ustawienie zsuwek może zmienić wysokość dźwięku.

Ponadto tuba wymaga dobrego wyczucia barwy i intonacji. Grający musi też radzić sobie z dość dużym natężeniem i ciężarem instrumentu.

Opanowanie gry na tubie i wydobywanie z niej pełni możliwości wymaga więc wprawy i lat ćwiczeń. Jednak satysfakcja z grania rekompensuje trud.

Podsumowanie

Tuba to jeden z największych i najpotężniej brzmiących instrumentów dętych, o charakterystycznej ciemnej barwie. Jej historia sięga XIX wieku, kiedy zaczęła stopniowo wypierać większe gabarytowo ofiklejdy. Dziś wyróżniamy kilka rodzajów tub - od potężnej kontrabasowej po niewielką tubę F.

Każda odmiana tuby różni się budową, wielkością i zakresem dźwięków. Wszystkie łączy jednak mocne, głębokie i dobrze niosące się brzmienie. Dzięki temu tuba doskonale sprawdza się w orkiestrach i zespołach, zwłaszcza dętych, wypełniając partię basową.

Choć gra na tubie może wydawać się prosta, to w rzeczywistości wymaga bardzo dobrej techniki oddechu, precyzji palcowania i wyczucia barwy. Latami trzeba ćwiczyć, by opanować ten instrument. Jednak satysfakcja z grania rekompensuje trud nauki.

Podsumowując, tuba to niezwykły, pełen specyfiki instrument o bogatej historii i dużym znaczeniu w muzyce. Z powodzeniem używany od blisko 200 lat, na stałe wpisał się w tradycję orkiestr dętych.

Najczęstsze pytania

Wyróżniamy kilka podstawowych rodzajów tub: tubę kontrabasową (największą), tubę C (średniej wielkości), tubę F (najmniejszą) oraz mniej popularne, jak tuba kwartowa czy kwintowa. Różnią się przede wszystkim wielkością, zakresem dźwięków i rejestrem.

Do głównych elementów budowy tuby należą: wąż łączący ustnik z instrumentem, puzon będący rezonatorem, ruchome zsuwki zmieniające wysokość dźwięku oraz ustnik, w który dmucha grający.

Tuba ma bardzo niskie, mocne i dobrze niosące się, ciemne brzmienie. Im większy instrument, tym niższe tony. Sięga nawet do najniższych rejestrów dźwięku. Możliwe są też techniki rozszerzające brzmienie.

Tuba jest obecna przede wszystkim w orkiestrach symfonicznych i dętych, gdzie realizuje ciężką linię basową. Pojawia się też w zespołach jazzowych, rockowych, popowych dodając barwę brzmieniu.

Gra na tubie wymaga bardzo dobrego wyczucia oddechu, precyzji palcowania, a także opanowania ciężaru i rozmiaru instrumentu. Nie jest toinstrument dla początkujących - potrzebne są lata ćwiczeń.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

5 Podobnych Artykułów:

  1. "Hurt" Załogi G: Rozkodowanie emocji zawartych w tekście
  2. 2Koncerty wiolonczelowe: Unikaj wszelkich błędów i rozczarowań
  3. Jak wybrać wzmacniacz do gitary elektrycznej? Poradnik i wskazówki dla początkujących
  4. Muzyczny wstęp do opery - Co musisz wiedzieć
  5. Potwierdzone: Charli XCX powiedziała tak! Zobaczcie najnowsze szczegóły zaręczyn!
Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk

Pasjonat gitar i instrumentów strunowych. Na blogu dzielę się wiedzą o grze i wyborze sprzętu. Muzyka to moja droga życiowa.

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły