Instrumenty

Instrument muzyczny puzon - Opis, Historia, Zastosowanie

Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk06.01.20247 min.
Instrument muzyczny puzon - Opis, Historia, Zastosowanie

Instrument muzyczny puzon to jeden z najpopularniejszych instrumentów dętych blaszanych, który odgrywa istotną rolę w wielu gatunkach muzyki. W niniejszym artykule przybliżymy jego budowę, historię powstania, zastosowanie w różnych formach muzycznych oraz omówimy podstawowe rodzaje i odmiany puzonów.

Kluczowe wnioski:
  • Puzon charakteryzuje się metalową, stożkowatą rurą oraz charakterystycznym, rozszerzającym się na końcu otworem
  • Pierwsze puzony pojawiły się już w XV wieku, lecz swój współczesny kształt i popularność zyskały w XIX wieku
  • Puzony stosowane są przede wszystkim w orkiestrach, ale także w zespołach jazzowych, puzonowych czy big-bandach
  • Wyróżniamy puzony w stroju C, B, Es, F, kontrabasowy oraz różne puzony basowe
  • Coraz częściej można spotkać puzony jako instrumenty solowe w muzyce kameralnej czy jazzowej

Puzon - budowa instrumentu

Puzon to instrument dęty blaszany o budowie stożkowej. Składa się z dwóch zasadniczych części: rury i lejka. Rura puzonu wykonana jest najczęściej z mosiądzu i ma kształt rozszerzającego się stożka. Od strony wylotu dźwięku znajduje się lejek, który dodatkowo wzmacnia i moduluje barwę dźwięku. Po drugiej stronie rury znajduje się ustnik z wbudowanym stroikiem.

Kluczowe elementy puzonu to zawory, dzięki którym grający może wydobywać z instrumentu różne dźwięki, oraz suwak (z ang. slide), którym można płynnie zmieniać wysokość dźwięków. Suwak pozwala grającemu na wykonywanie np. charakterystycznych, ślizgowych efektów dźwiękowych.

Materiały i wymiary

Najpopularniejszym materiałem do produkcji puzonów jest mosiądz, choć coraz częściej stosuje się też inne stopy miedzi (np. miedź z cynkiem) oraz tworzywa composite. Każdy puzon ma inne rozmiary i kształt rury, co wpływa na jego brzmienie i rejestr dźwiękowy.

Stożkowata budowa oraz materiał determinują głośne, donośne i metaliczne brzmienie puzonu, które sprawiają, że ten instrument sprawdza się doskonale w zespołach, orkiestrach i big-bandach.

Puzon - historia powstania

Puzon jest jednym z najstarszych instrumentów dętych blaszanych - pierwsze wzmianki o nim pochodzą już z XV wieku. Jednak jego charakterystyczny kształt z lejkiem zaczął się kształtować dopiero od XVI-XVII wieku wraz z rozwojem gramatyki barokowej.

Kolejne zmiany wyglądu i brzmienia instrumentu przyniosło dopiero XIX stulecie. To wtedy puzony zyskały obecny, szeroki lejek oraz zawory, które umożliwiły grającym wykonywanie chromatycznej skali dźwięków, a nie tylko sygnałów i efektów. Stało się to dzięki Adolphowi Saxowi, belgijskiemu konstruktorowi instrumentów.

Popularność puzonu dynamicznie rosła z rozwojem orkiestr dętych oraz muzyki jazzowej i popularnej w XX wieku. Obecnie puzon pozostaje nieodłączną częścią orkiestr, zespołów dętych czy jazzowych.

Rozwój puzonu w XIX w.

Puzon zawdzięcza swój współczesny wygląd przede wszystkim belgijskiemu konstruktorowi instrumentów muzycznych, Adolphowi Saxowi. To on w XIX wieku zaprojektował lejek rozszerzający się na końcu rury oraz wynalazł zawory i suwaki, umożliwiające łatwe i precyzyjne granie w skali chromatycznej.

Czytaj więcej: Wtyczka jack, złącze jack i końcówka jack - jak dobrać, podłączyć i używać

Puzony w orkiestrach i zespołach

Puzon jest jednym z najczęściej spotykanych instrumentów w składzie orkiestr, szczególnie dętych i symfonicznych. Pełni tam zazwyczaj funkcję werbla, dzięki donośnemu brzmieniu podkreślającemu rytm oraz akordy. Często pełni też rolę instrumentu solowego.

Poza orkiestrami puzony stosowane są równie często w big-bandach jazzowych, zespołach dętych, a nawet w rockowych i popowych zespołach koncertowych, gdzie zapewniają mocne, metaliczne brzmienie.

Puzony w orkiestrach symfonicznych

W orkiestrach symfonicznych, obok trąbek i puzonów tenorowych, spotyka się przede wszystkim puzony basowe. Ich niskie, tubalne brzmienie doskonale wypełnia przestrzeń dźwiękową, zaznacza harmonie akordów i podkreśla główne rytmy utworu.

Często puzony pełnią w orkiestrach rolę instrumentów solowych, wykonując krótkie, techniczne solo np. w tańcach, galopach czy marszach.

Orkiestry symfoniczne Orkiestry dęte
Big bandy jazzowe Zespoły puzonowe

Podstawowe zespoły z udziałem puzonów

Rodzaje i odmiany puzonów

Instrument muzyczny puzon - Opis, Historia, Zastosowanie

Puzon występuje w kilku podstawowych odmianach stroikowych, które różnią się od siebie wielkością, długością części rury oraz barwą dźwięku.

Najpopularniejsze rodzaje to: puzon tenorowy (najczęściej spotykany w orkiestrach), basowy (najniższy), altowy, sopranowy oraz kontrabasowy z dodatkową, 4. zakręconą rurą.

Oprócz stroju C stosuje się też puzony w strojach B, Es, F, D, G oraz puzony kompensacyjne ze zmniejszonym odcinkiem rury (np. puzon piccolo).

Puzony mają bardzo donośne, metaliczne i patetyczne brzmienie pasujące do większości stylów muzycznych od klasyki po jazz czy rocka.

Puzon jako instrument solowy

Choć tradycyjnie puzon kojarzony jest przede wszystkim jako instrument orkiestrowy i zespołowy, coraz częściej wykorzystywany jest także jako instrument solowy, zarówno w muzyce klasycznej, jak i jazzowej czy rozrywkowej.

Możliwości techniczne puzonu, łącznie ze ślizgami, pozwalają na prezentowanie bardzo wirtuozowskich popisów instrumentalnych. Solówki na puzonie stały się szczególnie popularne w muzyce jazzowej i improwizowanej, gdzie grający mają okazję zaprezentować swoje umiejętności.

Puzon jako instrument jazzowy

Puzony często występują jako instrumenty solowe zarówno w większym zespole jazzowym (np. big bandzie) oraz w mniejszych, kameralnych składach jazzowych. Dzięki dźwięczności i bogactwu artykulacyjnym, puzon świetnie nadaje się do improwizacji i wirtuozerii.

Wirtuozowskie solówki na puzonie można także usłyszeć w jazz-rockowych utworach zespołów takich jak Chicago czy Blood, Sweat & Tears.

Technika gry i zastosowanie puzonu

Gra na puzonie wymaga rozwinięcia złożonych umiejętności oddechowych, wargowych, językowych oraz dużej sprawności palcowej. Technika oddechowa opiera się na głębokim wdechu oraz podtrzymywaniu strumienia powietrza podczas wydłużonych fraz.

Podstawowymi elementami techniki gry są: artykulacja (legato, staccato, portato), intonacja (wydobywanie dźwięków przy pomocy zaworów) oraz zastosowanie ślizgów (suwakiem). Zaawansowani puzoniści operują silnym i elastycznym dźwiękiem w bardzo szerokim zakresie dynamicznym.

Bogactwo brzmienia oraz wszechstronność techniczna sprawiają, że puzon stosowany jest bardzo szeroko - od orkiestr symfonicznych, przez zespoły jazzowe, rockowe, po muzykę rozrywkową i filmową.

Podsumowanie

Puzon to jeden z najstarszych i najpopularniejszych instrumentów dętych blaszanych. Od wieków pełni istotną rolę w orkiestrach, zespołach dętych i jazzowych. Charakteryzuje się metalicznym, tubalnym brzmieniem.

Budowa puzonu opiera się na stożkowatej rurze z rozszerzającym się lejkiem. Dźwięk wydobywa się poprzez wibrację warg grającego na ustniku z umieszczonym w środku stroikiem. Puzonista, naciskając zawory palcami, zmienia wysokość dźwięków.

Historia puzonu jest długa i sięga XV wieku. Jednak współczesny kształt zyskał w XIX wieku dzięki Adolphowi Saxowi. Od tego czasu dynamicznie rośnie popularność tego instrumentu w różnych gatunkach muzycznych.

Puzon występuje w kilku odmianach stroikowych - od najwyższego sopranowego po najniższy kontrabasowy. Stosowany jest solowo lub w zespołach: orkiestrach, big-bandach, zespołach dętych i rozrywkowych. Jego charakterystyczne brzmienie pasuje do większości stylów muzycznych.

Najczęstsze pytania

Puzon składa się z metalowej, stożkowatej rury zakończonej od strony wylotu dźwięku szerokim lejkiem. W środku rury umieszczony jest ustnik z wbudowanym stroikiem, a od spodu instrument wyposażony jest w zawory obsługiwane palcami oraz suwak.

Najpopularniejsze odmiany to puzon tenorowy, basowy, altowy i sopranowy. Występują także puzony w różnych strojach (np. C, B, Es, F) oraz odmiany kompensacyjne i pikolo.

Puzony są podstawowym instrumentami orkiestr symfonicznych i dętych. Często występują też w zespołach big-band, a także jazzowych, rockowych, popowych i rozrywkowych.

Puzon charakteryzuje się metalicznym, tubalnym, donośnym i patetycznym brzmieniem, które świetnie nadaje się zarówno do podkreślania rytmu, jak i melodycznych partii solowych.

Puzon wywodzi się z XV wieku, jednak swój współczesny kształt z lejkiem, zaworami i suwakiem zyskał dopiero w XIX w. dzięki Adolphowi Saxowi. Od tego czasu jego popularność stale rośnie.

Oceń artykuł

rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 5.00 Liczba głosów: 1

5 Podobnych Artykułów:

  1. "Hurt" Załogi G: Rozkodowanie emocji zawartych w tekście
  2. 2Koncerty wiolonczelowe: Unikaj wszelkich błędów i rozczarowań
  3. Jak wybrać wzmacniacz do gitary elektrycznej? Poradnik i wskazówki dla początkujących
  4. Biografia Mozarta: życie, dzieła, ciekawostki
  5. Niebywała okazja nabycia legendarnego naszyjnika Elvisa Presleya na aukcji
Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk

Pasjonat gitar i instrumentów strunowych. Na blogu dzielę się wiedzą o grze i wyborze sprzętu. Muzyka to moja droga życiowa.

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły