Instrumenty

Cymbały - Poznaj ten niezwykły instrument muzyczny i jego historię

Autor Halina Sikora
Halina Sikora24.10.20237 min.
 Cymbały - Poznaj ten niezwykły instrument muzyczny i jego historię

Cymbały to niezwykły i fascynujący instrument muzyczny o długiej i ciekawej historii. Choć dziś kojarzą się głównie z muzyką ludową, to ich pochodzenie i rozwój są znacznie bardziej złożone. Poznajmy bliżej tę wyjątkową perkusję z blaszkami.

Cymbały - skąd się wzięły i jak ewoluowały?

Instrumenty podobne do cymbałów były znane już w starożytności w Persji, Indiach czy Chinach. Jednak bezpośrednim protoplastą współczesnych cymbałów był cymbalum, popularny w średniowiecznej Europie od XIII wieku. Była to skrzynka rezonansowa z strunami, na których uderzano pałeczkami. W późnym średniowieczu cymbalum ewoluowało w kierunku instrumentu klawiszowego, stając się protoformem psałterza i klawesynu. Jednocześnie zaczęły powstawać wersje perkusyjne - z ruchomymi blaszkami zamiast strun.

Renesans i barok to okres dynamicznego rozwoju cymbałów. Stawały się coraz bardziej złożone konstrukcyjnie, z większą liczbą blaszek o zróżnicowanych rozmiarach. Powstawały odmiany koncertowe, używane przez wirtuozów w arystokratycznych salonach. Upowszechniły się cymbały z pedałami umożliwiającymi zmianę stroju blaszek w trakcie gry. Rozkwit cymbałów przerwało pojawienie się fortepianu w XVIII wieku. Jednak proste, ludowe odmiany cymbałów przetrwały, stając się elementem muzyki wiejskiej.

Jak wyglądają cymbały i z czego się składają?

Klasyczne cymbały składają się ze skrzyni rezonansowej oraz zestawu blaszek umieszczonych na ramie nad skrzynią. W skrzyni znajdują się otwory rezonansowe wzmacniające dźwięk. Blaszki wykonane są ze stopu miedzi i cyny lub z mosiądzu. Mają kształt trapezowaty z zaokrąglonymi rogami. Umieszcza się je parami na ramie, pochylając lekko ku sobie. Uderzając w blaszkę palcami powoduje się jej drgania, a tarcie o drugą blaszkę w parze wzmacnia i wydłuża dźwięk.

Ilość blaszek w cymbałach waha się zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu par. Im więcej blaszek, tym szersze możliwości muzyczne instrumentu. Blaszki różnią się rozmiarem, grubością i kształtem, dzięki czemu dają dźwięki o odmiennej barwie - od wysokich po niskie. Najmniejsze blaszki umieszcza się z przodu, większe z tyłu. W instrumentach koncertowych blaszki są umieszczone na kilku rzędach tworzących większą skalę dźwięków.

Jakie są rodzaje i typy cymbałów?

Można wyróżnić kilka głównych odmian cymbałów:

  • Cymbały ustne - małe, trzymane w dłoniach, grano na nich przykładając do ust i modulując dźwięk oddechem.
  • Cymbały stołowe - większe, stawiane na stole lub kolanach.
  • Cymbały pomostowe - duże konstrukcje z blaszkami rozmieszczonymi na kilku pomostach umożliwiających grę oburącz.

Cymbały dzieli się także ze względu na repertuar i okoliczności użycia na:

  • Cymbały koncertowe - złożone, wielopokładowe instrumenty do występów estradowych.
  • Cymbały ludowe - prostsze, do grania muzyki tradycyjnej, ludowej.

Osobną odmianą są cymbały z pedałami, które umożliwiają zmianę nastroju blaszek w czasie gry. Stosowane są głównie w cymbałach koncertowych.

Jak gra się na cymbałach i jakie techniki stosuje się w grze?

 Cymbały - Poznaj ten niezwykły instrument muzyczny i jego historię

Na cymbałach gra się uderzając bezpośrednio w blaszki palcami rąk. Najczęściej używa się kciuków i palców wskazujących, czasem także środkowych. Dla wydobycia głośniejszego dźwięku stosuje się specjalne nakładki - plektrony na palce. Możliwe jest granie jedną lub dwiema rękami.

Podstawowymi technikami gry są:

  • Gra pasażowa - szybkie przebiegi dźwięków melodii.
  • Gra akordowa - równoczesne uderzanie w kilka blaszek tworzących akord.
  • Arpeggio - rozkładanie akordu na pojedyncze dźwięki.
  • Tremolo - szybkie powtarzanie dźwięku.
  • Glissando - przeciągłe przesuwanie palca po blaszkach.

Wirtuozi opanowują wiele zaawansowanych technik umożliwiających szybką, dynamiczną i złożoną grę solową na cymbałach.

Cymbały w muzyce ludowej - ich rola i znaczenie

Cymbały od wieków były nieodłącznym elementem muzyki ludowej, szczególnie w krajach Europy wschodniej i środkowej. Towarzyszyły tańcom, pieśniom, a także grajkom ludowym. Ich charakterystyczny, przenikliwy dźwięk idealnie komponował się z brzmieniem skrzypiec, akordeonów czy dud.

W folklorze Polski, Ukrainy, Białorusi czy Bałkanów cymbalistą był zwykle mężczyzna. Kultywowano improwizacje i wirtuozerię w grze. Cymbaliści często występowali solowo, ale też współpracowali z zespołami śpiewaczymi i instrumentalnymi. Charakterystyczne brzmienie cymbałów stało się rozpoznawalną wizytówką muzyki ludowej regionu.

Gdzie można kupić cymbały i na co zwrócić uwagę przy wyborze?

Nowe cymbały kupić można w sklepach muzycznych oferujących instrumenty ludowe lub w specjalistycznych pracowniach cymbalarskich. Oprócz fabrycznie nowych dostępne są cymbały używane, często o dużej wartości historycznej.

Przy zakupie cymbałów warto zwrócić uwagę na:

  • Ilość i rozmiar blaszek - im więcej, tym bogatsze brzmienie.
  • Materiał blaszek - najlepsze są mosiężne.
  • Jakość wykonania i montażu blaszek.
  • Estetykę i zdobienia instrumentu.
  • Brzmienie - warto samemu wypróbować instrument.

Dobrze doradzą sprzedawcy-instrumentaliści z dużym doświadczeniem.

Jak dbać o cymbały i jak je konserwować?

Aby cymbały służyły jak najdłużej i zachowały dobrą kondycję, wymagają systematycznej konserwacji i pielęgnacji.

Zalecenia:

  • Przechowywać w suchym pomieszczeniu, najlepiej w futerałe.
  • Chronić przed kurzem, piaskiem i wilgocią.
  • Utrzymywać w czystości - odkurzać, przecierać suchą szmatką.
  • Raz do roku czyścić blaszki specjalnym preparatem.
  • Wymieniać pęknięte lub wygięte blaszki.
  • Smarować elementy mechaniczne olejem maszynowym.
  • Strojenie powierzać specjalistom.

Regularne zabiegi pielęgnacyjne pozwolą cieszyć się cymbałami przez lata!

Najsłynniejsi wirtuozi gry na cymbałach

W historii cymbałów zapisali się wybitni artyści, którzy wynieśli grę na tym instrumencie do rangi sztuki. Do największych wirtuozów należeli:

  • Wolfgang Amadeusz Mozart - geniusz epoki klasycyzmu, komponował także utwory z towarzyszeniem cymbałów.
  • Michaił Glinka - rosyjski kompozytor romantyzmu, w młodości wirtuoz gry na cymbałach.
  • Piotr Czajkowski - twórca baletów, któremu cymbały towarzyszyły w dzieciństwie.
  • Richard Strauss - niemiecki kompozytor, napisał sonatę na cymbały.
  • Grigorij Samuilowicz Lederman - radziecki cymbalista, kompozytor i pedagog.

Obecnie mistrzami cymbałów są m.in. Borys Andrianow z Ukrainy, Matija Solce z Chorwacji czy Słowak Laco Deczi. Pielęgnują oni tradycję gry na tym niezwykłym instrumencie.

Podsumowanie

Cymbały to instrument o długiej i ciekawej historii, sięgającej średniowiecza. Przeszły fascynującą ewolucję od prostych perkusji do wysublimowanych instrumentów salonowych. Dziś kojarzone głównie z muzyką ludową, do której wniosły niepowtarzalny koloryt. Mimo konkurencji nowoczesnych instrumentów wciąż mają swoich entuzjastów i wirtuozów, a ich brzmienie wzbudza zachwyt melomanów na całym świecie.

Najczęstsze pytania

Cymbały wywodzą się od średniowiecznego cymbalum. W renesansie i baroku rozwinęły się w instrumenty wielopokładowe. W XIX w. wyparte przez fortepian, jako instrumenty ludowe przetrwały do dziś.

Można wyróżnić cymbały ustne, stołowe, pomostowe, koncertowe i ludowe. Osobną odmianą są cymbały z pedałami.

Składają się ze skrzyni rezonansowej i blaszek mosiężnych lub cynowo-miedzianych umieszczonych parami na ramie.

Uderza się bezpośrednio w blaszki palcami rąk, stosując różne techniki (pasaże, tremolo, arpeggio itp.).

W sklepach muzycznych i specjalistycznych pracowniach cymbalarskich. Kupić można zarówno nowe, jak i używane cymbały.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

5 Podobnych Artykułów:

  1. Imieniny Neli: tradycje i zwyczaje związane z tym świętym
  2. Piosenki Elżbiety Adamiak: magia kryjąca się w ich słowach
  3. Jak wybrać wzmacniacz do gitary elektrycznej? Poradnik i wskazówki dla początkujących
  4. Krzesimir Dębski - polski kompozytor
  5. Światowym zaskoczeniem- Sean 'Diddy' Combs rezygnuje z Revolt po głośnej aferze
Autor Halina Sikora
Halina Sikora

Recenzentka koncertów i ekspertka muzyki klasycznej. Moje pióro maluje dźwięki na papierze, analizując dzieła mistrzów. Zapraszam do odkrywania świata dźwięków.

Udostępnij post

Napisz komentarz

Polecane artykuły