Kultura

XIX wiek: najważniejsze wydarzenia i wybitne postaci

Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk19 stycznia 20245 min
XIX wiek: najważniejsze wydarzenia i wybitne postaci

XIX wiek to okres burzliwych zmian i przełomowych wydarzeń w Europie i na świecie. Był to czas rewolucji przemysłowej, która zmieniła oblicze gospodarki, nauki i życia codziennego. Rozwinęły się nowe ideologie - liberalizm i socjalizm, toczyły się wojny napoleońskie, a także nasilały nastroje narodowowyzwoleńcze. Pojawili się wybitni reformatorzy, politycy, wynalazcy i artyści, którzy zostawili trwały ślad w historii. Poniższy artykuł przybliża najważniejsze wydarzenia i postaci XIX wieku.

Kluczowe wnioski:

  • Rewolucja przemysłowa całkowicie zmieniła życie społeczne i gospodarcze
  • Liberalizm i socjalizm zdominowały dyskurs polityczny i ideologiczny epoki
  • Wojny Napoleona oraz powstania narodowe wywarły wpływ na kształt Europy
  • Kluczowe postaci: Napoleon, Bismarck, Pasteur, Edison, Darwin i wielu innych
  • XIX wiek to fundament współczesnego świata pod względem politycznym, gospodarczym i kulturowym

Rewolucja przemysłowa

Rewolucja przemysłowa, która rozpoczęła się pod koniec XVIII wieku w Anglii, całkowicie zmieniła oblicze świata w XIX wieku. Była możliwa dzięki szeregowi wynalazków technicznych w dziedzinie maszyn parowych, hutnictwa, górnictwa czy transportu.

Kluczowe znaczenie miało upowszechnienie się maszyny parowej, która zastąpiła pracę mięśni ludzkich i zwierząt. Pozwoliło to na uruchomienie fabryk włókienniczych z zmechanizowaną produkcją, a później rozwoju kolei i statków parowych. Rewolucja przemysłowa rozpoczęła erę masowej produkcji przemysłowej.

Miało to olbrzymie konsekwencje ekonomiczne, demograficzne i społeczne. Powstała klasa robotnicza, nastąpił gwałtowny napływ ludności do miast. Poprawiły się warunki higieny i medycyny, wydłużyła średnia długość życia. Jednocześnie pogorszyły się warunki pracy i pojawiły się negatywne zjawiska związane z urbanizacją.

Proces uprzemysłowienia stopniowo ogarnął całą Europę Zachodnią, a pod koniec XIX wieku dotarł również do Rosji i Stanów Zjednoczonych. Stał się podwaliną nowoczesnej gospodarki opartej na przemyśle i handlu.

Wojny napoleońskie

Najważniejszą postacią pierwszej połowy XIX wieku był Napoleon Bonaparte, który jako cesarz Francuzów prowadził liczne wojny mające na celu zdominowanie Europy. Dokonał szeregu reform ustrojowych, administracyjnych i prawnych, ale jednocześnie przyczynił się do śmierci milionów ludzi.

W wojnach napoleońskich Francja pokonała kolejno Austrię, Prusy i Rosję, ale ostatecznie poniosła klęskę. Napoleon został zesłany na Wyspę Świętej Heleny, gdzie zmarł. Kongres wiedeński wyznaczył nowy porządek w Europie, jednak ideały rewolucji francuskiej (nacjonalizm, liberalizm) okazały się trwałe.

Najważniejsze bitwy

Do najważniejszych bitew stoczonych przez wojska napoleońskie w pierwszych dwóch dekadach XIX wieku można zaliczyć bitwy pod Austerlitz (1805 r.), pod Jeną i Auerstedt (1806 r.), pod Somosierrą (1808 r.), pod Borodino (1812 r.) oraz pod Lipskiem (1813 r.).

Klęska w wyprawie na Moskwę w 1812 r. oraz „bitwa narodów” pod Lipskiem w 1813 r. zapoczątkowały odwrót potęgi napoleońskiej Francji i ostateczny upadek cesarza w 1815 r.

Czytaj więcej: Zaskakujące informacje o losie Shane'a MacGowana, znanego irlandzkiego artysty

Powstania narodowe

Wśród wielu narodów europejskich XIX wiek upłynął pod znakiem walki o niepodległość lub autonomię. Dotyczyło to zwłaszcza Polaków, Czechów, Węgrów, Rumunów, Serbów, Greków i Włochów, pozostających pod panowaniem Austrii, Rosji czy Turcji.

Najważniejsze powstania narodowe tego okresu to m.in. powstanie dekabrystów w Rosji (1825 r.), powstanie listopadowe w Polsce (1830-31), Wiosna Ludów w Europie (1848-49), powstanie styczniowe w Polsce (1863-64) oraz walki Greków i Serbów o niepodległość od Turcji.

Choć w momencie wybuchu cieszyły się szerokim poparciem, powstania te ostatecznie poniosły militarną klęskę. Miały jednak ogromne znaczenie symboliczne i przyczyniły się do umacniania świadomości narodowej poszczególnych społeczeństw.

Liberalizm i socjalizm

XIX wiek: najważniejsze wydarzenia i wybitne postaci

W sferze ideologii i myśli politycznej XIX wiek upłynął pod znakiem sporu między liberalizmem a rodzącym się socjalizmem. Liberałowie optowali za ograniczeniem roli państwa, wolnością gospodarczą i równością wobec prawa.

Socjaliści natomiast domagali się interwencjonizmu państwowego, redystrybucji dóbr oraz poprawy bytu warstw upośledzonych. Do głównych myślicieli socjalistycznych tego okresu można zaliczyć Henri de Saint-Simona, Charles’a Fouriera, Roberta Owena czy Karola Marksa.

Choć rewolucyjny socjalizm nie zdobył szerszego poparcia, to jednak liberalna doktryna leseferyzmu ustąpiła miejsca bardziej umiarkowanym nurtom etatystycznym i reformistycznym.

Rozwój nauki

Wraz z postępem cywilizacyjnym i technicznym XIX wiek przyniósł ogromny rozwój nauk przyrodniczych i ścisłych. Dokonano wielu przełomowych odkryć w dziedzinie fizyki, chemii, biologii, medycyny czy nauk o Ziemi.

Do najwybitniejszych uczonych tej epoki można zaliczyć m.in. Michaela Faradaya, Ludwiga Pastaura, Gregora Mendla, Karola Darwina, Iwana Pawłowa, Dmitrija Mendelejewa, Florence Nightingale, Marię Skłodowską-Curie czy Alberta Einsteina.

Ich dokonania umożliwiły m.in. zrozumienie elektryczności i promieniotwórczości, rozwój antyseptyki, zinczenie praw dziedziczności, manipulacje genetyczne, poznanie mechanizmów ewolucji czy teorii względności. Bez tych odkryć trudno wyobrazić sobie postęp naukowo-techniczny w XX wieku.

Epoka wiktoriańska

Specyficzny koloryt kulturowy XIX wieku nadała epoka wiktoriańska, czyli czasy panowania królowej Wiktorii w Wielkiej Brytanii (1837-1901). Były to lata prosperity, dużej stabilizacji i rozwoju.

Epoka wiktoriańska charakteryzowała się poczuciem pewności siebie Brytyjczyków, dumy narodowej i optymizmu co do postępu ludzkości. Dominował sztywny gorset konwenansów społecznych i obyczajowych, a także purystyczna moralność.

Z epoką wiktoriańską kojarzy się też specyficzny styl w architekturze i sztuce. W kulturze masowej zapanowały powieści obyczajowe, których wyrazicielami byli Charles Dickens, siosty Bronte czy Robert Louis Stevenson.

Choć często krytykowana za hipokryzję i nadmierną pruderię obyczajową, to epoka wiktoriańska położyła fundamenty pod nowoczesne, uprzemysłowione społeczeństwo brytyjskie początków XX wieku.

Podsumowanie

XIX wiek przyniósł szereg przełomowych i dramatycznych wydarzeń, które ukształtowały współczesny świat. Był to okres burzliwych przemian cywilizacyjnych, walk narodowowyzwoleńczych i wojen. Wielkie znaczenie miała rewolucja przemysłowa, liberalizm polityczny oraz dynamiczny rozwój nauki.

Do najważniejszych wydarzeń tego stulecia można zaliczyć wojny napoleońskie, powstania narodowe (m.in. Polaków, Greków, Włochów), Wiosnę Ludów czy wojnę secesyjną w USA. Ogromny wpływ miała działalność takich postaci jak Napoleon Bonaparte, Otto von Bismarck, Abraham Lincoln czy Wiktoria Hanowerska.

XIX wiek to również epoka wielkich wynalazków – kolei, maszyny parowej, prądu elektrycznego, telegrafu. Dokonano przełomowych odkryć naukowych m.in. w dziedzinie fizyki, chemii, biologii oraz medycyny. Stały się one fundamentem rewolucji technicznej XX wieku.

Podsumowując, XIX stulecie było areną zasadniczych przemian politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych. Wywarło ogromny wpływ na kształt współczesnej cywilizacji i pozostawiło trwałe dziedzictwo, z którego czerpiemy do dziś.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

5 Podobnych Artykułów:

  1. "Hurt" Załogi G: Rozkodowanie emocji zawartych w tekście
  2. 2Koncerty wiolonczelowe: Unikaj wszelkich błędów i rozczarowań
  3. Jak wybrać wzmacniacz do gitary elektrycznej? Poradnik i wskazówki dla początkujących
  4. Biografia Mozarta: życie, dzieła, ciekawostki
  5. Niebywała okazja nabycia legendarnego naszyjnika Elvisa Presleya na aukcji
Autor Błażej Szewczyk
Błażej Szewczyk

Pasjonat gitar i instrumentów strunowych. Na blogu dzielę się wiedzą o grze i wyborze sprzętu. Muzyka to moja droga życiowa.

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły

Igor Strawiński - kompozytor awangardowy XX wieku
KulturaIgor Strawiński - kompozytor awangardowy XX wieku

Sylwetka i twórczość Igora Strawińskiego, wybitnego kompozytora awangardowego XX wieku, który wywarł przełomowy wpływ na rozwój muzyki współczesnej. Omówienie najważniejszych dzieł, stylów i współprac artystycznych.