Instrumenty

Najstarsze, największe i najsłynniejsze organy w Polsce

Autor Marta Kwapińska
Marta Kwapińska10.01.20247 min.
Najstarsze, największe i najsłynniejsze organy w Polsce

Najstarsze organy w Polsce sięgają XV wieku i stanowią bezcenne dziedzictwo kulturowe. Te zabytkowe instrumenty przetrwały burzliwą historię naszego kraju i są świadectwem dawnej sztuki organmistrzowskiej. Oprócz najstarszych znajdziemy też organy wyróżniające się monumentalnymi rozmiarami oraz słynne instrumenty koncertowe. W tym artykule przybliżymy czytelnikom najciekawsze z nich.

Kluczowe wnioski:
  • Najstarsze zachowane organy w Polsce pochodzą z XV wieku
  • Największe organy mają kilkanaście tysięcy piszczałek
  • Słynne instrumenty znajdują się m.in. w Filharmonii Narodowej
  • Wyróżniają się wyjątkowym brzmieniem i historią
  • Są świadectwem dawnej sztuki i kunsztu organmistrzowskiego

Najstarsze zabytkowe instrumenty organowe

Najstarsze zachowane organy w Polsce pochodzą z XV wieku. Są to przede wszystkim instrumenty w kościołach i katedrach, które przetrwały burzliwe dzieje naszego kraju. Do najcenniejszych należą organy w kościele Mariackim w Gdańsku z 1479 r., uznawane za najstarsze działające organy w Polsce.

Kolejny wyjątkowy zabytek to organy bazyliki archikatedralnej Wniebowzięcia NMP we Fromborku z lat 80. XV wieku. Zachowało się z nich jedynie kilka prospektowych piszczałek, ale mają one ogromną wartość historyczną. Podobnie jak organy kościoła św. Mikołaja w Elblągu z ok. 1500 r. - najstarszy zachowany w całości prospekt organowy w Polsce.

Do perł wśród zabytkowych organów należą również instrumenty Zygmunta Latoszka z 1590 r. w bazylice archikatedralnej w Wilnie. Ze względu na wyjątkowe walory brzmieniowe nazywane są "królową polskich organów".

Renowacje i rekonstrukcje

Wiele historycznych organów w Polsce poddano pracom renowacyjnym i rekonstrukcyjnym, aby przywrócić ich dawną świetność. Jednym z przykładów jest odbudowa organów w archikatedrze lwowskiej, które ucierpiały podczas II wojny światowej. Prace trwały w latach 1999-2009.

Kościelne organy wyróżniające się rozmiarem

W polskich kościołach i katedrach znajdziemy wiele okazałych, monumentalnych organów o imponujących rozmiarach. Największe organy w Polsce posiada bazylika Mariacka w Gdańsku. Liczą one aż 403 głosy, rozprowadzone na 5 manuałów i pedał.

Rozmiarem wyróżniają się również organy Archikatedry św. Jana w Warszawie (190 głosów), bazyliki archikatedralnej Wniebowzięcia NMP we Fromborku (134 głosy) oraz bazyliki konkatedralnej Wniebowzięcia NMP w Poznaniu (124 głosy).

Nowoczesne megaorgany

Największe nowoczesne organy koncertowe w Polsce znajdują się w Centrum Kongresowym ICE w Krakowie. Liczą 120 głosów, 6 manuałów i są drugimi co do wielkości organami w Europie.

Monumentalne megaorgany (81 głosów) posiada również nowo wybudowana Świątynia Opatrzności Bożej w Warszawie. Stanowią one nowoczesną atrakcję kościoła, który powstał w ramach dziękczynienia za odzyskaną w 1989 r. niepodległość.

Największe organy mają kilkanaście tysięcy piszczałek, które współgrają ze sobą, tworząc niezwykły efekt dźwiękowy.

Czytaj więcej: Dęte instrumenty blaszane - poznaj rodzaje i zastosowania popularnych instrumentów blaszanych

Najsłynniejsze organy koncertowe w polskich filharmoniach

Najsłynniejsze organy koncertowe w Polsce z pewnością znajdują się w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Ten olbrzymi, ponad 100-letni instrument jest chlubą polskich organmistrzów. Ma 102 głosy i bogatą historię sięgającą 1901 roku.

W Filharmonii Śląskiej w Katowicach z kolei znajduje się jeden z najnowocześniejszych instrumentów koncertowych w Europie (oddany do użytku w 2015 r.). Organy mają aż 116 głosów i zadziwiają precyzją oraz doskonałością brzmienia.

Inne znane organy koncertowe

Do grona słynnych polskich organów koncertowych należą również instrumenty w Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy (oddane w 2014 r.), NOSPR w Katowicach oraz w sali koncertowej Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.

Filharmonia Liczba głosów
Narodowa w Warszawie 102
Śląska w Katowicach 116

Unikatowe organy historyczne o wyjątkowym brzmieniu

Najstarsze, największe i najsłynniejsze organy w Polsce

Nie sposób nie wspomnieć o historycznych organach, które mimo upływu setek lat wyróżniają się wyjątkowym, niepowtarzalnym brzmieniem. Należą do nich m.in. już wcześniej wymienione organy w Gdańsku, Elblągu i Fromborku, a także instrumenty:

  • Wrocławskiej Katedry św. Jana Chrzciciela (XVII-XVIII w.)
  • Kościoła Mariackiego w Krakowie (XVIII w.)
  • Katedry Wniebowzięcia NMP w Pelplinie (XVIII w.)
  • Bazyliki kolegiackiej św. Anny w Wilanowie (XVIII w.)

Te zabytkowe, w większości barokowe organy urzekają słuchaczy swoją autentycznością i niepowtarzalnością brzmienia. Stanowią żywe świadectwo dawnej sztuki budowy organów i kunsztu ówczesnych organmistrzów.

Renesansowe brzmienie

Unikatowym przykładem jest również odtworzony na podstawie zachowanych materiałów źródłowych pozytyw Gołębiewskich z 1595 r. Instrument ten prezentuje brzmienie typowe dla renesansu i jest jednym z najcenniejszych zabytków polskiego organmistrzostwa.

Imponujące organy w bazylikach i katedrach

W polskich świątyniach z pewnością nie brakuje imponujących organów, które swoim monumentalnym wyglądem przyciągają wzrok, a potęgą dźwięku wzbudzają zachwyt. Największe z nich już opisywaliśmy, warto jednak dodać kilka innych przykładów:

Potężne 79-głosowe organy z 1905 r. w Katedrze Oliwskiej w Gdańsku. Zachwycają one rozmachem i doskonałym brzmieniem towarzyszącym nabożeństwom.

Okazały instrument liczący aż 125 głosów w Archikatedrze Lubelskiej, którego prospekt wypełnia całą przestrzeń zachodniej empory świątyni.

Monumentalne, 83-głosowe organy firmy “Rieger” z końca XIX w. w bazylice katedralnej Wniebowzięcia NMP w Kielcach, których potężny dźwięk rozbrzmiewa w całej nawie głównej świątyni.

Nowoczesne organy w starych świątyniach

Warto dodać, że obok zabytkowych instrumentów, także nowoczesne organy montowane w starych kościołach potrafią zachwycać swym ogromem i mocą brzmienia. Przykładem są 81-głosowe organy w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie czy też monumentalny instrument w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie Łagiewnikach.

Wielkie nowoczesne organy w koncertowych salach

Mówiliśmy już o największych nowoczesnych organach zamontowanych w polskich salach koncertowych, warto jednak dodać, że oprócz gigantów są w Polsce także inne nowoczesne instrumenty, które mimo mniejszych rozmiarów, zachwycają doskonałością wykonania i brzmienia.

Przykładem mogą być 45-głosowe organy koncertowe zamontowane w 2014 r. w sali kameralnej Filharmonii Kaszubskiej – Wejherowskim Centrum Kultury. Czy też nowoczesny, 58-głosowy instrument firmy “Ahlborn und Sohn” w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Katowicach.

Wspomnieć można także o pięknie brzmiących, kameralnych organach w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Bydgoszczy (37 głosów) oraz nowoczesnym 48-głosowym instrumencie firmy “Zimmermann” w sali kameralnej Filharmonii Częstochowskiej.

Te przykłady pokazują, że współczesne polskie organmistrzostwo również stoi na wysokim poziomie i potrafi tworzyć instrumenty o doskonałych parametrach brzmieniowych.

Podsumowanie

W Polsce znajdziemy wiele zabytkowych organów, które mają nieocenioną wartość historyczną i kulturową. Najstarsze instrumenty pochodzą nawet z XV wieku i do dziś zachwycają unikatowym brzmieniem. Oprócz historycznych perełek, mamy też wspaniałe, nowoczesne organy koncertowe.

Jeśli chodzi o rozmiar, największe organy w Polsce z pewnością znajdują się w bazylice Mariackiej w Gdańsku. Liczą ponad 400 głosów! Równie imponujące są też organy m.in. w katedrze we Fromborku, archikatedrze w Warszawie i bazylice w Poznaniu.

Z kolei najsłynniejsze organy koncertowe w naszym kraju można podziwiać w filharmoniach - przede wszystkim w Narodowej w Warszawie i Śląskiej w Katowicach. To prawdziwe perły polskiego organmistrzostwa. Nowoczesne instrumenty zachwycają doskonałym brzmieniem i precyzją wykonania.

Polskie świątynie również mają wiele okazale prezentujących się organów z bogatą historią. Obok starych instrumentów montuje się także nowoczesne organy o potężnym, mocnym brzmieniu. Te przykłady pokazują, jak różnorodny i fascynujący jest polski świat organowy.

Najczęstsze pytania

Najstarsze funkcjonujące do dziś organy w naszym kraju to instrumenty z końca XV wieku w kościele Mariackim w Gdańsku (1479 r.). Do cennych zabytków należą też organy m.in. z kościoła św. Mikołaja w Elblągu (ok. 1500 r.) czy bazyliki archikatedralnej w Wilnie (1590 r.).

Bez wątpienia najpotężniejsze organy w naszym kraju, liczące aż 403 głosy, posiada bazylika Mariacka w Gdańsku. Bardzo duże instrumenty znajdziemy również m.in. w archikatedrze św. Jana w Warszawie, katedrze we Fromborku czy bazylice w Poznaniu.

Za najwspanialsze organy koncertowe w Polsce uchodzą 102-głosowe instrumenty w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Warto także wyróżnić nowoczesne, 116-głosowe organy w Filharmonii Śląskiej w Katowicach, uznawane za jedne z najlepszych w Europie.

Do organów o niezwykłej, bogatej historii należą przede wszystkim wspomniane już zabytkowe instrumenty z XV-XVI wieku. Na uwagę zasługują też historyczne organy z Wrocławia, Krakowa, Pelplina czy Wilanowa. Niektóre z nich mają po kilkaset lat!

Sporym osiągnięciem polskiego organmistrzostwa są np. instrumenty w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie, sanktuarium w Łagiewnikach czy nowoczesne organy koncertowe w filharmoniach w Bydgoszczy, Katowicach i Częstochowie. Udowadniają kunszt polskich budowniczych organów.

Oceń artykuł

rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-outline
Ocena: 3.50 Liczba głosów: 4

5 Podobnych Artykułów:

  1. Imieniny Wiktora: tradycje i zwyczaje obchodzenia imienin
  2. Szalony tekst Aerosmith: poznaj jego znaczenie i siłę
  3. Jak wybrać wzmacniacz do gitary elektrycznej? Poradnik i wskazówki dla początkujących
  4. Krzesimir Dębski - polski kompozytor
  5. Światowym zaskoczeniem- Sean 'Diddy' Combs rezygnuje z Revolt po głośnej aferze
Autor Marta Kwapińska
Marta Kwapińska

Wokalistka z duszą, zachęcam do eksploracji własnego głosu. Techniki wokalne i emocjonalny przekaz piosenek to moja specjalność. Muzyka łączy naszą duszę z melodią życia.

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły